Niềng răng không đồng nghĩa phải ngừng chơi thể thao. Tuy nhiên, mắc cài và dây cung có thể làm môi, má bị tổn thương nhiều hơn khi có va chạm; răng vẫn có nguy cơ mẻ, lung lay hoặc bật khỏi ổ.
Kế hoạch bảo vệ phụ thuộc môn chơi, mức va chạm và loại khí cụ. Máng bảo vệ miệng dành cho người chỉnh nha cần đủ khoảng cho răng dịch chuyển và không được ép chặt vào mắc cài.
Những môn nào cần chú ý đặc biệt?
Nguy cơ cao hơn ở các môn có tiếp xúc người – người, bóng hoặc dụng cụ bay nhanh, té ngã hoặc va chạm vùng mặt, chẳng hạn võ đối kháng, bóng rổ, bóng đá, khúc côn cầu, trượt ván hoặc đạp xe địa hình.
Ngay cả môn không đối kháng vẫn có thể xảy ra tai nạn. Hãy xem xét lịch sử chấn thương, cường độ tập và yêu cầu của huấn luyện viên, không chỉ tên môn.
Máng bảo vệ miệng cho người niềng khác gì?
- Có khoảng trống phù hợp quanh mắc cài và dây cung.
- Cho phép răng dịch chuyển theo kế hoạch chỉnh nha.
- Không gây điểm ép, không mắc kẹt vào khí cụ.
- Bao phủ và đệm mô mềm khi có va chạm.
- Vẫn cho phép thở và giao tiếp ở mức cần thiết.
Máng mua sẵn, máng định hình bằng nhiệt và máng thiết kế riêng có ưu – nhược điểm khác nhau. Với người đang niềng, không tự dùng nhiệt hoặc cắn ép một sản phẩm nếu nhà sản xuất không cho phép dùng cùng mắc cài.
Khi nào cần thay hoặc kiểm tra máng?
Răng đang dịch chuyển nên độ vừa của máng có thể thay đổi. Hãy kiểm tra nếu máng chật hơn, khó tháo, gây đau, cọ nướu, có vết rách hoặc giữ mùi dù đã vệ sinh.
Trẻ em và người đang ở giai đoạn thay đổi nhanh có thể cần xem lại thường xuyên hơn. Mang máng theo buổi tái khám chỉnh nha để được đánh giá.
Checklist trước khi tập luyện
- Đeo máng trong các buổi tập và thi đấu có nguy cơ va chạm.
- Kiểm tra mắc cài, dây cung và máng trước khi vào sân.
- Mang theo sáp chỉnh nha, hộp đựng máng và thông tin liên hệ cơ sở điều trị.
- Không nhai máng hoặc để máng trong nơi nóng làm biến dạng.
- Rửa máng sau dùng, để khô và cất trong hộp thông thoáng.
Nếu bị va vào miệng khi đang niềng
- Dừng chơi và kiểm tra ý thức, hô hấp, chảy máu và dấu hiệu chấn thương đầu.
- Súc nhẹ bằng nước sạch nếu có thể; dùng gạc sạch ép vùng chảy máu.
- Kiểm tra răng mẻ, lung lay, lệch vị trí; mắc cài bong hoặc dây cung chọc mô mềm.
- Không tự kéo dây cung, nắn răng hoặc tháo khí cụ đang gắn.
- Liên hệ cơ sở nha khoa/chỉnh nha để được hướng dẫn và khám khi cần.
Sáp chỉnh nha có thể che tạm đầu dây cọ má, nhưng không xử lý chấn thương răng hoặc xương. Nếu răng vĩnh viễn bật khỏi ổ, cầm phần thân răng, giữ ẩm và tìm trợ giúp nha khoa ngay; không cắm lại răng sữa.
Dấu hiệu cần cấp cứu y tế
Ưu tiên cấp cứu khi có bất tỉnh, khó thở, nôn nhiều, đau đầu tăng, mất trí nhớ, chảy máu không kiểm soát, sưng nhanh hoặc nghi gãy xương hàm mặt. Không chờ lịch chỉnh nha thông thường trong các tình huống này.
Có cần tháo niềng để tham gia thi đấu?
Thông thường, quyết định điều trị không nên thay đổi chỉ vì một sự kiện nếu chưa trao đổi với người phụ trách chỉnh nha. Tháo và gắn lại khí cụ là can thiệp chuyên môn, có thể ảnh hưởng kế hoạch và không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ chấn thương.
Thay vào đó, hãy lập phương án bảo vệ phù hợp, báo cho huấn luyện viên và biết cách xử trí khi có va chạm.
Câu hỏi thường gặp
Niềng răng có chơi bóng đá hoặc võ được không?
Có thể trong nhiều trường hợp, nhưng cần đánh giá nguy cơ, dùng máng phù hợp và tuân thủ quy tắc an toàn của môn chơi.
Máng bảo vệ thông thường có dùng với mắc cài không?
Không phải loại nào cũng phù hợp. Máng không được ép hoặc mắc vào khí cụ và cần có khoảng cho răng dịch chuyển.
Mắc cài bong sau va chạm có cần khám ngay không?
Hãy liên hệ cơ sở điều trị để được phân loại. Khám sớm hơn nếu có răng lung lay, lệch, đau nhiều, chảy máu hoặc nghi chấn thương xương.
Tiếp tục vận động với một kế hoạch bảo vệ
Máng phù hợp, kiểm tra định kỳ và phản ứng đúng khi va chạm giúp bạn duy trì hoạt động thể thao trong thời gian chỉnh nha. Bạn có thể xem thông tin chỉnh nha — dịch vụ niềng răng hoặc liên hệ Nha khoa Việt Đức — trang liên hệ tại Đà Nẵng để hỏi về bảo vệ miệng theo khí cụ đang dùng.
Nguồn kiểm chứng chuyên môn
- American Dental Association/MouthHealthy — Mouthguards — https://www.mouthhealthy.org/all-topics-a-z/mouthguards
- American Academy of Pediatric Dentistry — Prevention of Sports-related Orofacial Injuries — https://www.aapd.org/research/oral-health-policies–recommendations/prevention-of-sports-related-orofacial-injuries/
